Tibor Pákh
Prawnik, więzień reżimu komunistycznego, Honorowy Obywatel Podkowy Leśnej
fot. @Wikipedia, lic. CC BY-SA 2.0
Urodził się w Komárom na Węgrzech 11 sierpnia 1924 r. Matka była pianistką, ojciec prawnikiem, agronomem, kandydował kilkakrotnie do parlamentu z ramienia Niezależnej Partii Drobnych Rolników. W 1939 r. w rodzinnym domu Tibora zakwaterowani byli polscy uchodźcy i matka wieczorami grała dla nich Chopina.
Od 1942 r. studiował prawo na Uniwersytecie Pétera Pázmányego w Budapeszcie. W 1944 r. został powołany do wojska, w związku z tym przerwał studia. W 1945 r. wzięty do niewoli na terenie Austrii przez armię radziecką, został wywieziony w głąb ZSRR, skąd wrócił w 1948. Tymczasem rodzina została pozbawiona domu i wpisana na listę kułaków. Tibor ukończył studia w 1949 r., ale nie mógł pracować zgodnie z wykształceniem, w 1950 został tłumaczem technicznym w bibliotece Csepel Motor Works. Ożenił się w 1954 r. Uczestniczył w powstaniu węgierskim i został ranny. Z powodów politycznych zwolniono go z pracy (1957). Zatrudnił się jako tłumacz w Przedsiębiorstwie Projektowym Elektrowni, a później w Agencji Tłumaczeń Technicznych. W 1960 r. za protesty przeciw sowieckiej okupacji Węgier i wykonywaniu wyroków śmierci na małoletnich powstańcach został aresztowany, w następnym roku skazany na dożywocie, zamienione później na 15 lat więzienia.
W 1966 r. rozpoczął strajk głodowy, w odpowiedzi władze więzienne poddawały go wstrząsom elektrycznym i insulinowym. Jeszcze kilkakrotnie głodował, aby wymusić rozpatrzenie przez sąd jego sprawy. W 1971 r. został przez lekarzy uznany za obłąkanego i zwolniony. Czekała na niego żona Edit, przez wszystkie lata również prześladowana i zastraszana. Edit była z pochodzenia Polką i Tibor Pákh uznał Polskę za swoją drugą ojczyznę. Objęto go nadzorem policyjnym, utrudniano mu znalezienie pracy. Zarabiał jako tłumacz na zlecenia doraźne. Brał udział w demonstracjach politycznych i był kilkakrotnie aresztowany.
Na wiadomość podaną przez radio Wolna Europa o głodówce protestacyjnej w kościele w Podkowie Leśnej przeciwko aresztowaniu Mirosława Chojeckiego, redaktora i drukarza opozycyjnego Wydawnictwa Nova, 13 maja 1980 r. przyjechał do Polski (głodówka trwała od 7 do 17 maja). Wspominając tamten czas, podkreślił, że przyłączył się do głodujących w Podkowie w geście solidarności, w proteście przeciwko ograniczaniu wolności obywateli i w nadziei na odzyskanie niepodległości okupowanych narodów. Gdy w 1981 r. wprowadzono stan wojenny, planował przyjechać do Polski i kolejny raz podjąć głodówkę, ale władze zabrały mu paszport. Rozpoczął więc głodówkę w jednym z kościołów w Budapeszcie. Został przewieziony do szpitala neurologiczno-psychiatrycznego i poddany przymusowemu leczeniu. Opuścił szpital po protestach grupy intelektualistów oraz organizacji międzynarodowych. Organizował na Węgrzech pomoc dla polskich sierot.
Uchwałą Rady Miejskiej z 15 marca 1994 r. otrzymał tytuł Honorowego Obywatela Podkowy Leśnej, za szczególną więź z Podkową Leśną i Polską w latach stanu wojennego. Wyróżniono wówczas w ten sposób także Akosa Engelmayera, opozycjonistę i ambasadora Republiki Węgierskiej w Polsce w latach 1990–1995, podkowianina.
Był legendarną postacią opozycji, mimo że nie należał do żadnej z grup konspiracyjnych. W 1993 r. zrehabilitowano go i uznany za zdrowego psychicznie, w 2013 został odznaczony Krzyżem Oficerskim Węgierskiego Orderu Zasługi. Przez 10 lat pielęgnował ciężko chorą żonę Edit, a po jej śmierci ufundował profesjonalną karetkę pogotowia dla Fundacji Ratowania Wcześniaków.
W 2021 r. podarował Polsce rzeźbę-pomnik prymasa Józsefa Mindszentyego, która znalazła się w Łagiewnikach. Twierdził, że węgierski prymas i polski papież najwięcej zdziałali, aby narody polski i węgierski przeżyły duchową odnowę i przetrwały czasy komunizmu.
Do Polski, mimo zaproszeń, więcej nie przyjechał. Zmarł 15 listopada 2022 r., a 23 listopada odprawiona została w podkowiańskim kościele pw. św. Krzysztofa msza święta, na której oprócz parafian żegnali Tibora Pákha przedstawiciel Ambasady Węgierskiej oraz Węgrzy zamieszkali w Polsce.