Maria Iwaszkiewicz

Maria Iwaszkiewicz (1924-2019)

redaktorka, autorka wspomnień

Maria Iwaszkiewicz (1924-2019)
fot. © archiwum Marii Iwaszkiewicz/FOTONOVA

Maria Iwaszkiewicz, 1. voto Włodek, 2. voto Wołosiuk, 3. voto Wojdowska, urodziła się 22 lutego 1924 r. w Warszawie. Była starszą córką AnnyJarosława Iwaszkiewiczów, siostrą Teresy, późniejszej Markowskiej.

Uczyła się w szkole Sacré-Coeur w Brukseli, a następnie w gimnazjum Kowalczykówny i Jawurkówny w Warszawie. Maturę zdała na tajnych kompletach w czasie okupacji, w 1942 r., i rozpoczęła studia w zakresie archeologii na podziemnym Uniwersytecie Warszawskim. W czasie wojny należała do kręgu młodzieży skupionej wokół Stawiska i domu Lilpopów, w 1941 r. była współredaktorką gazetki humorystycznej „Podkowa News”, wydawanej w jednym egzemplarzu i odczytywanej na spotkaniach towarzyskich. Latem w 1942 r. zagrała w Szopce podkowiańskiej do tekstów napisanych przez Jana Lilpopa, śpiewając (na melodię pieśni dziadowskiej) o sobie samej:

Ciężki tętent słychać w lesie,
to Marysię do nas niesie.
Gra godzinę z nami w piłkę
i raz trafi przez pomyłkę.

W tym samym roku uczestniczyła w młodzieżowej „olimpiadzie” w domu Haliny i Janusza Regulskich, w której współzawodniczyły drużyny Zarybia i Stawiska. Brała udział w meczach koszykówki, choć, jak twierdziła, umiała grać jedynie w ping-ponga. Jako zbyt młode osoby nie były wraz z siostrą zapraszane na okupacyjne spotkania literackich w Stawisku, ale podglądały je i podsłuchiwały przez szparę między piecem i ścianą. Przeczytały w tym czasie Ferdydurke i zaczęły uprawiać „kult Gombrowicza”, pielgrzymki i modlitwy do jego portretu zawieszonego na drzewie.

Po wojnie studiowała historię sztuki na UW. W latach 1945–1948 pracowała w składzie aptecznym w Grodzisku Mazowieckim oraz w Muzeum Narodowym przy organizacji wystaw sztuki starożytnej (1947–1948), następnie w dziale montażu Wytwórni Filmów Dokumentalnych, a od 1952 r. jako redaktorka w wydawnictwie „Czytelnik”, w Redakcji Pamiętników i Publicystyki. Tam też założyła i prowadziła słynną kawiarnię, jedno z kilku miejsc spotkań warszawskiej elity literackiej i teatralnej.

Pod koniec lat 60. i na początku 70. wraz z mężem, pisarzem Bogdanem Wojdowskim (19301994), mieszkała w Podkowie Leśnej Wschodniej przy ulicy Akacjowej. Wątki podkowiańskie można odnaleźć w tomie opowiadań Wojdowskiego Maniuś Bany (1980). w Podkowie napisał jedną z najważniejszych książek o Zagładzie, Chleb rzucony umarłym (wydana w 1971 r.).

Była honorowym kustoszem muzeum na Stawisku i współautorką (obok Alicji Matrackiej-Kościelny) wystawy stałej poświęconej Annie i Jarosławowi Iwaszkiewiczom, otwartej w 1998 r. Od chwili powstania muzeum pomagała w opracowywaniu rękopisów, przygotowywała do druku niepublikowane teksty rodziców, służyła radą badaczom ich życia i twórczości. Nigdy tych materiałów nie cenzurowała ani nie omijała kontrowersyjnych epizodów w biografii swojego ojca. Wspierała też swoją wiedzą osobom zajmującym się historią miasta ogrodu, miała doskonałą pamięć i barwnie opowiadała o ludziach, domach. Potrafiła czynić bohaterami tych opowieści przedmioty codziennego użytku, talerze, szczotki do ubrań czy kubeczki na mleko.

W 2010 roku otrzymała tytuł Honorowego Obywatela Podkowy Leśnej.

Jako pisarka, Maria Iwaszkiewicz debiutowała w 1967 r. Gawędami o jedzeniu. Tematyce kulinarnej poświęciła jeszcze kilka książek, które cieszyły się ogromną popularnością wśród czytelników, m.in. Gawędy o przyjęciach (1975), Z moim ojcem o jedzeniu (2005). Ojciec początkowo był sceptyczny wobec pisarstwa córki i powątpiewał, czy na podstawie tych przepisów da się cokolwiek przygotować, w końcu jednak je docenił.

Jak wynika z korespondencji Anny i Jarosława Iwaszkiewiczów oraz jego dzienników, relacje między Marią i rodzicami bywały trudne. Często nie akceptowali jej emocjonalności i wyborów życiowych.

Maria Iwaszkiewicz jest autorką wspomnień ściśle związanych z tematyką podkowiańsko-brwinowską. Zaczęła je publikować w 1990 r. na łamach „Gazety Podkowiańskiej” za namową jej redaktorki, Joanny Trzeciak-Walc. Zebrane zostały w książce Luźne wspomnienia, opublikowanej przez TPMOPL w 1998 r. Znacznie rozszerzona wersja Z pamięci ukazała się nakładem wydawnictwa „Czytelnik” w 2005 r. Autorka chętnie też oprowadzała mniejsze i większe grupy przyjezdnych po Podkowie i po Lesie Młochowskim. O wspomnieniach Marii Iwaszkiewicz pisze Marek Zagańczyk: „z prywatnego doświadczenia wydobywa to, co może być ważne także dla innych. Nie zadowala się anegdotą, zza szkicowanych przez nią sylwetek słychać zawsze głos żywy, wyjątkowy. Tak jakbyśmy uczestniczyli w rozmowie, stali tuż obok portretowanej postaci”.

W nekrologu w „Twórczości” czytamy, że „do Marysi przychodziło się nie tylko po wiedzę. Także po mądrość, słusznie zwaną życiową. Można było się jej wyspowiadać z osobistych zawirowań emocjonalnych. Można też było usłyszeć sentencje i przypowieści”.

Miała troje dzieci: Macieja (ur. 1944), Annę (ur. 1946) i Jana (ur. 1955).

Zmarła 23 marca 2019 r. w Warszawie, pochowana została na cmentarzu w Brwinowie.

Oprac. PM, na podstawie: Maria Iwaszkiewicz, Z pamięci, przygotował do druku Piotr Mitzner, Czytelnik, Warszawa 2005; Jarosław Iwaszkiewicz, Listy do córek, oprac. Anna i Radosław Romaniukowie, PIW, Warszawa 2010; Piotr Mitzner, Marysia, „Twórczość” 2019, nr 5; Maria Iwaszkiewicz, Portrety, oprac. Agnieszka Papieska, Sedno, Warszawa 2020; Maria Iwaszkiewicz, Portrety i rozmowy, oprac. Agnieszka Papieska, Sedno, Warszawa 2022.