Bolesław Leon Hryniewiecki

Bolesław Leon Hryniewiecki (1875 – 1963)

Botanik, prekursor ochrony przyrody w Polsce

Bolesław Leon Hryniewiecki (1875 – 1963)
fot. NAC; public domain

Urodził się 20 lutego 1875 roku w Międzyrzecu Podlaskim. Ojciec jego, też Bolesław, był pracownikiem państwowego leśnictwa, matka, Emilia z Ptaszkowskich, zajmowała się domem. Lata dziecinne spędził w rodzinnej leśniczówce.

Od dzieciństwa żywo interesował się przyrodą. Naukę pobierał w gimnazjum w Lublinie. w 1893 r. wstąpił na Cesarski Uniwersytet Warszawski i rozpoczął studia przyrodnicze. Od początku studiów brał czynny udział w życiu społecznym i politycznym młodzieży uniwersyteckiej. Za udział w manifestacji ku czci Jana Kilińskiego (1894) został relegowany z uczelni, uwięziony i zesłany w głąb guberni tulskiej w Rosji. Dzięki amnestii wrócił do kraju, ale bez prawa kontynuowania nauki.

Podjął więc ją za granicą. W latach 1896–1900 studiował chemię i botanikę na Uniwersytecie w Dorpacie. Aktywnie uczestniczył wtedy w pracach postępowego Koła Młodzieży Polskiej. Współpracował z Aleksandrem Świętochowskim i Ludwikiem Krzywickim. Publikował artykuły poświęcone botanice w licznych pismach specjalistycznych. Jak wspomina Robert Gawkowski: „Był wodzirejem balów akademickich, człowiekiem o ogromnym poczuciu humoru. Potrafił podczas przydługich i nudnych czasem gremiów uczonych układać dowcipne kalambury. Sam zawsze dbał, by jego wypowiedzi były ciekawe, okraszane nienaganną łaciną, z licznymi odwołaniami do literatury pięknej”.

W 1908 r. w Dorpacie ożenił się z Janiną z Koźniewskich. Ze związku tego urodził się syn Jerzy, w przyszłości znany architekt.

W latach 1900–1903 Hryniewiecki odbył trzy wyprawy badawcze na Kaukaz. W 1904 r. uzyskał tytuł magistra, a następnie w 1909 docenta dorpackiej uczelni. W 1913 r. za dysertację „Studia anatomiczne nad szparkami oddechowymi roślin dwulistnych” otrzymał stopień doktora botaniki. Kilkakrotnie wyjeżdżał na studia uzupełniające do Niemiec, Grazu i Genewy.

W 1914 r. został profesorem nadzwyczajnym, a w 1915 profesorem zwyczajnym morfologii i systematyki roślin na Uniwersytecie Noworosyjskim w Odessie. W Odessie działał w środowisku polskim, pełniąc funkcję przewodniczącego Rady Organizacji Polskich. Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości w 1919 r. wrócił do kraju. Niestety podczas ucieczki przed bolszewikami uległy zniszczeniu jego zbiory i bogaty księgozbiór. Niezwłocznie podjął pracę na Uniwersytecie Warszawskim, gdzie już w 1919 r. zorganizował Zakład Systematyki Roślin i później go poprowadził.

W 1920 r. objął stanowisko dyrektora Ogrodu Botanicznego i piastował je do 1960 r. (w 1942 r. Ogród Botaniczny zamknięto dla Polaków, a Hryniewieckiego wyrzucono z pracy, wrócił do niej po wyzwoleniu).

W 1922 r. wybrano go na członka Polskiej Akademii Umiejętności. W latach 1925–1926 był dziekanem Wydziału Filozofii UW, później pełnił funkcję rektora (1926–1927), a następnie prorektora (1927–1928). Był współzałożycielem, wieloletnim prezesem oraz członkiem honorowym Polskiego Towarzystwa Botanicznego (1922–1923 i 1945–1952), a w latach 1929–1939 prezesem Zarządu Głównego zorganizowanej przez siebie Ligi Ochrony Przyrody. Pozostawił bardzo bogaty dorobek naukowy – ponad 220 tytułów prac z dziedziny botaniki, w tym fundamentalny Zarys botaniki w Polsce (1949). W 1951 r. został członkiem rzeczywistym Polskiej Akademii Nauk. Był współorganizatorem Państwowej Rady Ochrony Przyrody.

Przyczynił się do utworzenia Tatrzańskiego Parku Narodowego i Świętokrzyskiego Parku Narodowego.

Podczas II wojny światowej i później mieszkał na terenie folwarku w Brwinowie. Po wojnie wrócił do pracy na Uniwersytecie Warszawskim. Był żarliwym obrońcą podwarszawskiej i warszawskiej przyrody, wychowawcą wielu pokoleń botaników. Doceniając zasługi Bolesława Hryniewieckiego, nazwano jego imieniem powstały w 1977 r. rezerwat w granicach Lasu Młochowskiego w Podkowie. Zajmuje on obszar 24,7 ha. Celem jego utworzenia było zachowanie grądu wysokiego z bardzo bogatą roślinnością i licznymi gatunkami zwierząt. Do powstania tego rezerwatu znacząco przyczynił się lokalny działacz ochrony przyrody, wychowanek profesora, Witold Tyrakowski.

Bolesław Hryniewiecki podczas swojego niezwykle aktywnego życia uzyskał wiele odznaczeń, m.in.: Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski (1930), Krzyż Niepodległości (1933), Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski (1951), Złoty Krzyż Oficerski Orderu Legii Honorowej (Francja), Order Krzyża Orła III klasy (Estonia).

Zmarł 13 lutego 1963 r. w Brwinowie. Został pochowany w Alei Zasłużonych na Powązkach.

Oprac. HG, na podstawie: Czesław Łaszek, Bożenna Sendzielska, Chronione obiekty przyrodnicze województwa stołecznego warszawskiego, „Głos Podkowy” 1991, nr 9 (18); W. Szafer, Bolesław Hryniewiecki 1875–1963, „Kwartalnik Historii Nauki i Techniki” 1964, nr 1; K. Zieliński, Międzyrzeczanin – wybitny botanik prof. dr Bolesław Leon Hryniewiecki (1875–1963), życie i działalność, „Rocznik Międzyrzecki” 1975, t. VII; r. Gawkowski, Bolesław Hryniewiecki. Dyrektor uniwersyteckiego ogrodu, „Uniwersytet Warszawski” 2010, nr 6 (50); Stanisław Zieliński, Mały słownik pionierów polskich kolonialnych i morskich: podróżnicy, odkrywcy, zdobywcy, badacze, eksploratorzy, emigranci pamiętnikarze, działacze i pisarze migracyjni, Inst. Wyd. Ligi Morskiej i Kolonialnej, Warszawa 1933; Maria Iwaszkiewicz, Z pamięci, Czytelnik, Warszawa 2016.