Benedykt Maciej Mroczkowski

Harcerz, żołnierz AK, wybitny zoolog entomolog, profesor zwyczajny Polskiej Akademii Nauk, odkrywca nieznanych gatunków chrząszczy, kolekcjoner i hodowca.

Urodził się 21 marca 1927 r. w Lublinie, uważał się jednak za podkowianina, bo w Podkowie mieszkał od pierwszego roku życia do 1948 (willa „Małgosia”) i później od 1976 do śmierci w 2007. Był synem Antoniego Mroczkowskiego, jednego z pierwszych polskich pilotów, uczestnika wojny polsko-rosyjskiej 1920 r., odznaczonego Orderem Virtuti Militari.

Jako szesnastolatek, w marcu 1943 r. wraz z pięcioma kolegami złożył przysięgę wojskową przed kpt. Henrykiem Walickim, „Twardym” i przyjął pseudonim „Smok”. Został łącznikiem II plutonu kompanii „Brzezinka” obwodu „Bażant”. Przenosił meldunki oraz „bibułę”, czyli prasę podziemną. Młodzi prowadzili też obserwacje ruchu niemieckich pojazdów wojskowych, notując dane dla dowództwa, a także przewozili amunicję… w pudełkach po ciastkach.

W 1944 r. Maciej Mroczkowski podjął naukę w podkowiańskim gimnazjum, a rok później zgłosił się do drużyny harcerskiej zorganizowanej przez Zygmunta Sobotę. W 1945 r. został uczniem liceum milanowskiego.

Studia z zakresu zoologii rozpoczął w 1947 r., a cztery lata później otrzymał dyplom magistra. W roku 1961 obronił doktorat, w 1968 habilitował się, w 1973 został docentem, w 1988 profesorem nadzwyczajnym, a w 1992 profesorem zwyczajnym.

Już w 1948 r. rozpoczął pracę w Państwowym Muzeum Zoologicznym i przepracował tam ponad 50 lat, przechodząc wszystkie szczeble naukowe od asystenta do profesora zwyczajnego. Chrząszczami pasjonował się od 14 roku życia, badał je i zbierał przez ponad pół wieku. Jego dorobek, to 800 publikacji, w tym około 100 oryginalnych i odkrywczych prac naukowych i 30 monograficznych syntez, między innymi 22-tomowa monografia obejmująca ponad 6000 gatunków chrząszczy, wykazanych na terenie Polski. Opisał i nazwał 60 wcześniej nieznanych gatunków.

W latach 1952–1974 był sekretarzem naukowym, a potem przewodniczącym kolegium redakcyjnego „Kluczy”. Był członkiem honorowym Polskiego Towarzystwa Taksonomicznego i Polskiego Towarzystwa Entomologicznego, otrzymał złotą honorową odznakę PTE. Jego nazwiskiem zostały nazwane 22 gatunki zwierząt: owady, mięczaki, wije z różnych stron świata. Został też wybrany na członka międzynarodowej komisji nomenklatury zoologicznej z siedzibą w Londynie.

W 1983 r. otrzymał propozycję pracy na uniwersytecie w Harwardzie, ale odmówił, uznając, że kontynuacja dotychczasowych badań jest ważniejsza: „Każdy, kto czuje się Polakiem, powinien pracować w Polsce, by stawała się mądrzejsza, bogatsza i bardziej szanowana w świecie” – napisał o tej decyzji po latach.

Inną jego pasją były psy, przez lata prowadził hodowlę psów rasowych, z którymi jeździł na międzynarodowe wystawy i zdobywał medale. Pisał też artykuły na tematy kynologiczne. Jako Feliks Kietowicz publikował prace z zakresu filumenistyki. Zamieszczał także recenzje w „Nowych Książkach”.

Po śmierci pierwszej żony Anny Mikłaszewskiej ożenił się z Marią Niewitecką i powrócił do Podkowy Leśnej. Opublikował wspomnienia na łamach „Podkowiańskiego Magazynu Kulturalnego”, a także w książce Derkacz i Smok. Zmarł 6 października 2007 r.

Został odznaczony Krzyżem Armii Krajowej, Złotym Krzyżem Zasługi, Medalem XXV-lecia PAN, odznaką pamiątkową Akcji „Burza”.

Na podstawie: Maciej Mroczkowski, Wojciech Zabłocki, Derkacz i Smok. Wspomnienia, „Rocznik Podkowiański”2001, nr 8; „Podkowiański Magazyn Kulturalny” 2007, nr 54.