Jak zabudowywało się miasto ogród w ciągu 100 lat? Jak wyglądały pierwsze domy? Do kogo należały? Które przetrwały do dziś? W Obywatelskim Archiwum Podkowy Leśnej, prowadzonym przez Towarzystwo Przyjaciół Miasta Ogrodu, znajduje się bezcenny Wykaz domów w Podkowie Leśnej z 30 sierpnia 1930 r. Zawiera informacje o ich ówczesnych właścicielach, położeniu na terenie osiedla zgodnie z ówczesnym podziałem na dzielnice (oznaczone literami), kwatery (cyfry rzymskie) i parcele (cyfry arabskie), podaje materiał, z którego dom został zbudowany oraz rodzaj ogrodzenia.

98 willi i domów zbudowanych w pierwszych pięciu latach istnienia miasta ogrodu wpisaliśmy w plan parcelacyjny Podkowy Leśnej z listopada 1932 r., czyli najbliższy dacie powstania Wykazu, sporządzony przez inż. K. Stefko. Plan ten także znajduje się w Obywatelskim Archiwum. Obejmuje Podkowę w ówczesnych granicach administracyjnych, tj. bez Osiedla Młochówek (dzisiejsze ulice z nazwiskami pisarzy i poetów), Kolonii Klementynów (ulice na południowy wschód od ul. Sosnowej), tzw. Ołdakówki (ulice na północny wschód od ul. Wiewiórek), Stawiska oraz folwarków Borowin i Zarybie, terenów przyłączonych w późniejszych latach. Jak ówczesna Podkowa Leśna wpisuje się w swe dzisiejsze granice, można zobaczyć na mapce obok (powiększa się ją kliknięciem myszy).

Na planie z 1932 r. istniejące domy zaznaczono czarnymi prostokątami, było ich nieco więcej niż w 1930 r., ale niewiele więcej, bo intensywny ruch budowlany w Podkowie z lat 1927–1930 zahamował światowy kryzys gospodarczy, który wybuchł jesienią 1929 r. i w II Rzeczypospolitej trwał do 1935. Wykaz nie uwzględnia dwóch budynków, które są starsze od naszej miejscowości: Urzędu Miasta i willi „Aida”, zbudowanych w ostatnich latach XIX w. Umieściliśmy je na planie i w ten sposób prezentujemy 100 pierwszych domów Podkowy Leśnej w jej stulecie.

Na planie parcelacyjnym na następnej stronie kolorem czerwonym zaznaczyliśmy zabudowane działki odpowiadające kolejnym numerom z wykazu z 1930 r. Po kliknięciu na wybraną ćwiartkę planu, można uzyskać dostęp do szczegółowej notki o każdej z oznaczonych nieruchomości – wskazując działkę kursorem. W podpisie zdjęcia podajemy imię i nazwisko pierwszego właściciela, a w niektórych przypadkach także imiona i nazwiska mieszkańców, którzy zapisali się na trwale w historii Podkowy. Aby dowiedzieć się więcej o tych osobach, warto kliknąć w link do prowadzonego przez Towarzystwo Przyjaciół Podkowiańskiego słownika biograficznego. Jeśli jest znane, dodaliśmy nazwisko projektanta domu, rodzaj materiału, z którego dom został zbudowany oraz dodatkowe informacje – czy budynek istnieje albo czy na jego miejscu zbudowano nowy. Są też przypadki wątpliwe, w których trudno ocenić, czy dom jest przedwojenny, tylko wyremontowany, przebudowany lub rozbudowany, czy też jest to zupełnie nowy budynek, postawiony w miejscu starego. W takich przypadkach, na końcu opisu dodajemy oznaczenie (???).

Przedwojenne fotografie pochodzą z Archiwum Obywatelskiego lub domeny publicznej. Jest ich bardzo mało, dlatego posiłkowaliśmy się zdjęciami Andrzeja Stasiaka z Pracowni Konserwacji Zabytków Oddział Warszawa, który w 1983 r. dla potrzeb opracowania Podkowa Leśna, studium historyczno-urbanistyczne wykonane na zlecenie Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków m.st. Warszawy dokumentował architekturę Podkowy (co zaznaczono). Jeśli przedwojenny dom już nie istnieje, a nie udało się nam znaleźć jego zdjęcia, zamieściliśmy współczesne – działki lub nowego budynku.

Jeśli w rodzinnych archiwach mają Państwo zdjęcia przedwojennych podkowiańskich wilii i domów, bylibyśmy wdzięczni za ich udostępnienie, aby uzupełnić istniejącą mapę. Prosimy też o informacje, które pomogłyby rozstrzygnąć przypadki wątpliwe.

Planujemy przygotowanie mapy Podkowy Leśnej w późniejszych granicach, z 1939 r. lub lat 40. XX w., wraz z dokumentacją fotograficzną budynków, a było ich wówczas już ok. 200. Prosimy o kontakt na nasz adres tpmopl@gmail.com.